Serv Wiemers, Directeur
Zonder transparantie geen democratie
Democratie
Het jaar 2025 stond in het teken van de democratie. Op verschillende manieren.
De afgelopen jaren leek de democratische rechtsstaat het beste en meest succesvolle politieke model. Dat gold zeker voor de ‘westerse wereld’. Sinds de Tweede Wereldoorlog was de democratie hier stevig geworteld. Geen dictaturen meer. Daar kwamen na de val van de Muur in 1989 steeds meer landen bij; niet alleen in Oost-Europa, maar ook in andere werelddelen. Mensen zijn in democratieën gelukkiger, kunnen zich beter ontplooien – ook als je niet tot de meerderheid behoort. Democratieën zijn efficiënter en innovatiever omdat ideeën en niet gewapende groepen met elkaar strijden – en omdat de beste ideeën dan boven komen.
Democratieën werken, maar hebben wel onderhoud nodig. Want macht vraagt voortdurend om tegenmacht, en daar zit de macht niet altijd op te wachten. Die tegenmacht moeten we organiseren, en dat kan in een open, transparante samenleving.
Maar het afgelopen jaar bleek vooral de zwakte van de democratie. Internationale rapporten spraken over de ‘decline of democracy’ of ‘democratic backsliding’. In steeds meer landen nam autoritarisme de plek in van democratie. De afbraak van de rechtsstaat speelde duidelijk in de Verenigde Staten, maar ook in andere landen. Zelfs in Nederland werd rechtsstatelijkheid een onderhandelbaar principe. Volgens het gezaghebbende democratierapport van V-Dem was het aandeel van de wereldbevolking dat leeft in een democratie teruggelopen van ongeveer de helft naar een kwart. En V-Dem maakte zich ook zorgen om het verslechterende democratische klimaat in Nederland. Tel daarbij op het teruglopende vertrouwen in de politiek, en de alarmbellen gaan af.
Maar democratie was afgelopen jaar ook extra van belang vanwege de nationale verkiezingen in Nederland. Er viel wat te kiezen en de opkomst was ook hoog.
Open State Foundation zet zich in voor een open overheid omdat openheid essentieel is voor de democratie. Om dat nog duidelijker te maken introduceerden wij onze nieuwe tagline: Zonder transparantie geen democratie. Die tagline is een onderdeel van de nieuwe positionering waaraan wij in 2025 werkten en die in de loop van 2026 wordt gelanceerd.
Democratie is dus de essentie; daar werken wij aan door de overheid opener te maken, door data bij publieke instituten ook echt publieke data te laten zijn. Het gaat om informatie, om data waarmee iedereen aan de slag kan. Om de overheid te controleren, om te participeren in besluitvorming, om de data te verbeteren of om op basis van die data zelf initiatieven te ontwikkelen. Ook in 2025 gebruikten burgers, overheden zelf, journalisten, ondernemers en wetenschappers de data die wij hebben ‘opengemaakt’. Dat deden wij door tools te maken, door adviezen te geven en door openheid te bepleiten in het publieke debat. Met een klein, maar divers en gedreven team werkten we daar in 2025 hard aan en bereikten we mooie resultaten.
Open State Foundation werkte de afgelopen jaren via zes programma’s. Daar is in 2025 een zevende programma bijgekomen: Open algoritmes en verantwoordelijke AI. Onder de programma’s werken we aan projecten en pleitbezorging (en soms is dat laatste onderdeel van een project).
Programma’s Open State Foundation:
Open verkiezingen
Voor de al genoemde verkiezingen voor de Tweede Kamer bouwden we weer ‘Waar is mijn stemlokaal’, database en webtool met alle stembureaus van heel Nederland. Hiermee maakten we enerzijds de gang naar de stembus voor alle kiezers makkelijker, en maakten we anderzijds stembureaudata inzichtelijk en doorzoekbaar. Met de data kun je bijvoorbeeld het aantal stembureaus in Nederland bepalen, of de stembureaudichtheid per regio vergelijken.
Ook voor de verkiezingen maakten we een Transparantie Kieswijzer en organiseerden we samen met digitale partners een verkiezingsdebat met kandidaat-Kamerleden.
Open overheid
Zoals eerdere jaren maakten we in 2025 een rapport over de uitvoering van de Wet open overheid (Woo), samen met Instituut Maatschappelijke Innovatie en de Universiteit van Amsterdam. Onder de titel ‘Schildpaddensoep’ haalden we vele media en het debat in de Tweede Kamer. Dat mag ook wel, want de gemiddelde beantwoordingsduur van een Woo-verzoek was bij ministeries opgelopen tot 188 dagen, terwijl 42 dagen het wettelijk maximum is. Tegelijkertijd zagen we ook dat de gemiddelde doorlooptijden bij lokale overheden – provincies, waterschappen en gemeenten – een stuk lager liggen.
Het jaar was nog wel zo goed begonnen met twee mijlpalen waar wij als Open State voor hadden gepleit: een Rijksdashboard met informatie over de afhandeling van Woo-verzoeken en het toevoegen van open overheid in de ambtseed van Rijksambtenaren. Allebei stappen vooruit, maar het dashboard is nog in rudimentaire vorm en na de ambtelijke cultuur, moet ook nog de politieke cultuur veranderen.
Bijvoorbeeld bij het ministerie van Defensie waar nog te vaak een gesloten houding heerst, constateerde ook de Commissie-Sorgdrager. Wij konden daarop onze visie geven. Dat deden we ook bij pogingen om het recht op informatie onder de Woo in te perken. Daarbij trokken wij samen op met journalistieke organisaties. Met één van die organisaties, SPOON, maakten wij het rapport Woo-bingo, waarin wij aannames over de Woo ontkrachtten.
Zelf maakten wij besluitvorming binnen decentrale overheden transparant en doorzoekbaar via Open Raadsinformatie (ORI)/Open Besluitvorming. In 2025 groeide deze database met 60% tot 5 miljoen besluiten van gemeenten, provincies en waterschappen. Op nationaal niveau verzorgden we het platform met alle parlementaire informatie: 1848.nl.
Open algoritmes en verantwoordelijke AI
Een open overheid is ook open over de algoritmes die het gebruikt. Om de overheid te helpen met het vergroten van transparantie over algoritmes hebben wij met maatschappelijke partners het 5-sterrenmodel ontwikkeld. Ook AI wordt veel ingezet door overheden, maar er is vaak onduidelijkheid over de voor- en nadelen, zeker wat betreft openheid. Daarom gaven we in 2025 trainingen en informatie hierover. Ook bouwden we mee aan een verantwoord AI-LLM, namelijk GPT-NL. Wij leverden bruikbare data aan, zonder privacy- en copyright-schendingen.
Open financiën
Financiële data zijn heel belangrijke data in een democratie: hoe wordt publiek geld uitgegeven? In 2025 werkten we aan het verder ontwikkelen van ons online-platform Open Spending, waar iedereen inkomsten en uitgaven van lokale overheden kan controleren en vergelijken. Het ging vooral om detailniveau, want hoe meer detail, hoe meer een burger, journalist, politicus, ondernemer of wetenschapper de financiële data nuttig kan gebruiken. En ook in 2025 bleven wij pleiten voor een UBO-register dat vrij toegankelijk is zodat belanghebbenden van bedrijven en organisaties goed zijn te achterhalen.
Open lobby
Belangrijk voor Open State afgelopen jaar was onze inzet voor lobbytransparantie. Want je wilt toch weten wie er bij onze politici proberen de besluitvorming te beïnvloeden?! Dat is pas een open democratie. In veel landen om ons heen is dat geregeld, maar in Nederland niet.
Daarom vernieuwden wij onze tool OpenLobby.nl, deden we weer onderzoek naar de openbare agenda’s van de bewindslieden, benaderden we media en politiek en bouwden zelfs een heus model-lobbyregister. Die demonstreerden we aan minister Uitermark van BZK en aan de gemeenten Amsterdam en Den Haag. Door de val van het kabinet is de invoering van een lobbyregister uitgesteld, maar in 2025 hebben in ieder geval de basis voor de invoering gelegd.
Ook deden we met Oxfam Novib onderzoek naar de politieke draaideur (in hoeverre komen politici weer terug, maar dan nu als lobbyist) en naar de achtergrond van donaties aan politieke partijen (wat krijgt welke partij van wie).
Onderzoeksjournalistiek
In die open democratie speelt onderzoeksjournalistiek natuurlijk een cruciale rol en daarom heeft Open State ook in 2025 journalisten ondersteund met het vinden van naalden in hooibergen met (lokale) politieke data. We innoveerden ons dataplatform Bron en ontwikkelden Bron Chat. Daarnaast verzorgden we workshops en presentaties over het zoeken en vinden van overheidsinformatie voor journalisten.
Open wereld
Open State werkt met name in Nederland, maar ook in andere landen spelen vergelijkbare vraagstukken van overheidstransparantie. Onze expertise delen we graag. Zo verzorgden we trainingen voor overheidsmedewerkers uit Midden- en Oost-Europa samen met The Hague Academy for Local Governance. Ook verwelkomden we een grote delegatie Oekraïense burgemeesters en deelden met hen ervaringen over transparantie en participatie. Van hen en ook van Oekraïense vertegenwoordigers op de Open Government Partnership (OGP) World Summit in Spanje in oktober leerden we dat open overheid geen luxe is, maar de essentie die zij dus uit alle macht willen verdedigen.
Tot slot
2025 was een bewogen jaar, voor de democratie en voor Open State Foundation. Met het enthousiaste team en met geweldige partners hebben we veel gedaan en veel bereikt. Een aantal projecten lichten we nader toe in ons inhoudelijk jaarverslag, dat hoort bij het financieel verslag. Veel gedaan, maar nog niet genoeg. We blijven ons inzetten voor transparantie, en dus voor democratie.
Serv Wiemers, Directeur
Team Open State
De nestor van Open State; verbinder die met zijn ervaring het open data-kompas op de goede koers kan houden.
Meest trots op: Het bedenken en binnenhalen van ons nieuwe project VraagHetZe!
Altijd vol met ideeën over politiek en open data, en graag op pad om de open data-boodschap te verbreiden.
Meest trots op: De combinatie van onderzoek mogen doen naar bijvoorbeeld beschikkingen en de toepassing van open standaarden in aanbestedingen met pleitbezorging zoals het organiseren van een verkiezingsdebat.
Wereldverbeteraar altijd op zoek naar de juiste balans tussen idealen en een gezonde financiële basis.
Meest trots op: Dit jaar waren we weer veel in het nieuws - 3x Nieuwsuur bijvoorbeeld. En dat we als team hebben gewerkt aan een vernieuwde positionering.
Springt vlot heen en weer tussen techniek en politiek; met passie voor journalistieke tooling.
Meest trots op: Dat we journalisten hebben kunnen helpen hun weg te vinden in publieke data om zo belangwekkende verhalen te schrijven.
Expert in het concretiseren van abstracte begrippen.
Meest trots op: Het debat over transparantie, dat sterk gericht was op de kosten ervan, meer in balans brengen door ook de baten te onderzoeken.
Onze daadkrachtige en creatieve communicatie -en journalistiek expert, altijd klaar voor actie. Kent aan het einde van de netwerkborrel de hele zaal.
Meest trots op: Het ontwikkelen en implementeren van Open State's communicatiestrategie.
Jonge, gedreven en creatieve developer met een groot hart voor open data; “ik heb het nog nooit gedaan dus ik denk wel dat ik het kan”.
Meest trots op: Dat ik in op vier totaal verschillende podia (van internationale tech-conferentie TICTeC tot een politieke summit en van hackersfestival WHY2025 tot een avond voor onderzoeksjournalisten) kon overbrengen dat transparantie geen luxe, maar het fundament van onze democratie is!
Ervaren developer met een grote passie voor democratie - en nog muzikaal ook.
Meest trots op: Het vergroten van de kwaliteit en compleetheid van de Open Raadsinformatie data, ter ondersteuning van onderzoek naar de lokale politiek.
Leergierig en enthousiast stortte ze zich eerst op projecten als Bron en Open Spending, en zet diezelfde energie nu in bij haar master Political Science aan de UvA.
Meest trots op: Dat ik mocht bijdragen aan een ambitieus team die constant met een frisse blik kijkt naar uitdagingen. Ideeën om de overheid toegankelijker en transparanter te maken blijven continu ontstaan, waarbij we elkaar versterken met doorzettingsvermogen en een flinke dosis nieuwsgierigheid.
Onze voorzitter was ook in 2025 Ton Zijlstra, open data expert en partner bij The Green Land. Sanne Kamerling, in het dagelijks leven coördinerend specialist cyber bij het ministerie van Defensie, is de secretaris van het bestuur. Daarnaast hadden we als algemeen bestuursleden Ruben Brave, internetpionier en sociaal ondernemer, en Sara Spaargaren, manager van het AI, Media & Democracy Lab.
We konden ook in 2025 niet zonder onze vele fantastische vrijwilligers, zoals Gerno Kwaks die Open State vertegenwoordigde bij het EITI, Extractive Industries Transparency Initiative, en de groep die ons hielp bij het completeren van de 'Waar is mijn stemlokaal'-dataset.
En dan werkten we samen met partners, zoals binnen de Digitale 6, met naast Waag, Bits of Freedom en Amnesty International, ook SETUP en PublicSpaces. Natuurlijk ook met media en donoren en diverse maatschappelijke organisaties zoals Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI) en Woo-expertisecentrum SPOON.
Bovendien waren we actief met diverse maatschappelijke partners in de maatschappelijke coalitie Over Informatie Gesproken (MCOIG), waarmee we de informatierelatie tussen overheid en burger proberen te verbeteren, en de Nederlandse Democratie Coalitie, waarin we samenwerken om de democratie te versterken en te verbeteren.
6.000.000+ Overheidsdocumenten in Bron
800.000+ Bezoeken op Waar is mijn stemlokaal tijdens de Tweede Kamerverkiezingen
5.100.000+ Documenten uit de raadsinformatie-systemen verzameld binnen de vernieuwde Open Raadsinformatie
159 Open Source repositories op GitHub
4 Zelfbeheerde servers draaien onze websites en tools
984 Ondertekeningen onder de petitie: maak lobby transparant!
188 Dagen - duurt de afhandeling van een Woo-verzoek door ministeries gemiddeld
16.700.000.000+ Tokens aangeleverd aan GPT-NL, afkomstig uit documenten Naturalis, boeken Koninklijke Bibliotheek, notulen Europees Parlement, Open Raadsinformatie en Officiële Bekendmakingen.
3 Keer bij Nieuwsuur: over lobbytransparantie (interview Serv), over transparantie bij het ministerie van Defensie (interview Tim) en over het bijhouden van openbare agenda's (met gast Eddy van Hijum)
Uit ons onderzoek uit 2024 bleek dat de ministers uit kabinet-Schoof hun openbare agenda’s niet goed bijhouden, ondanks voornemens dit wel te doen. In slechts 13% van de gevallen waren de activiteiten met complete informatie in de agenda opgenomen. Dit werd later verbeterd naar 21%, een vooruitgang, maar nog steeds een onvoldoende.
Toenmalig minister Judith Uitermark van Binnenlandse Zaken gaf in maart 2025 in een brief aan de Tweede Kamer aan dat ze voorlopig geen lobbyregister wil instellen. De Tweede Kamer keurde dit af en noemde het besluit “teleurstellend” en een “klap in het gezicht”. In het debat op 12 maart verwezen zowel de Kamer als de minister diverse keren naar Open State Foundation en onze onderzoeksconclusies en aanbevelingen. Ook werd Open State Foundation genoemd in het verslag van het debat in de Volkskrant.
Als reactie hierop zijn wij de petitie 'Maak lobby transparant!' gestart. Deze petitie is nog steeds open en eind 2025 bijna 1.000 keer getekend. Degenen die de petitie hebben ondertekend willen inzicht in lobbyen en constateren dat:
en verzoeken de regering nu met spoed een lobbyregister in te stellen en verplicht te maken voor alle bewindslieden.
Daarnaast hebben wij onze tool OpenLobby.nl helemaal vernieuwd. Hier waren aan het einde van 2025 ongeveer 17800 afspraken van alle bewindspersonen (ministers en staatssecretarissen) te vinden. Het is zelfs mogelijk om de afspraken direct toe te voegen aan jouw eigen agenda app. Ook hebben we een Tijdlijn Lobbytransparantie gemaakt. Hier zijn moties, initiatiefnota’s, evaluaties, en welke acties er (niet) zijn genomen vanuit het kabinet te vinden.
Na een gesprek met minister Uitermark gaf zij aan dat er “wel wat moet gebeuren” in het kader van openbare agenda’s van bewindspersonen. Daarnaast dienden Kamerleden Laurens Dassen en Sander van Waveren een motie in om zo spoedig mogelijk een wetsvoorstel tot een lobbyregister naar de Kamer te sturen, zodat dit uiterlijk 1 september 2026 in werking kan treden. De motie werd op 17 juni met een ruime meerderheid aangenomen. Ook werd door Open State in drie weken tijd een werkend lobbyregister ontwikkeld dat we presenteerden aan minister Uitermark. Hoewel zij hier enthousiast over was, waren een aantal Nederlandse partijen, met name de VVD en de BBB, dat niet. Daarnaast trad minister Uitermark als NSC-er zelf af als minister van Binnenlandse Zaken.
In 2025 was er ook landelijke aandacht voor het lobbyregister. Marlinde Weener mocht bij debatpodium Arminius de Grote Lobby Quiz presenteren, waar Serv Wiemers tijdens de panels met andere experts over lobbyen in Nederland praatte. Eind november werd er een opiniestuk van Serv over lobby transparantie in de Volkskrant gepubliceerd, en was Serv te gast bij NPO Radio 1: Dit is de Dag om het over een verplicht lobbyregister te hebben. Ook waren we gast bij de Nederlandse Democratie Coalitie. Hier legde Serv uit waarom Nederland achterloopt op de Baltische Staten en Scandinavië, hoe big-tech lobby's groeien en waarom transparantie geen links of rechts thema is. Daarnaast bleek uit het Nationaal Burgerberaad Klimaat dat 87% van de burgers voor de invoering van een lobbyregister zijn.
Als vervolg op de rapporten Blaadjes op het spoor (over 2023), Matglas (over 2022) en Ondraaglijk Traag (over 2021) publiceerde Open State Foundation op 18 maart samen met het Instituut Maatschappelijke Innovatie en de Universiteit van Amsterdam Schildpaddensoep. Uit dit rapport, over de afhandelingen van Woo-verzoeken in 2024, bleek dat het ministeries nog steeds niet lukt zich te houden aan de maximale wettelijke termijnen voor beantwoording van informatieverzoeken op basis van de Wet open overheid (Woo). De gemiddelde termijnen voor beantwoording waren opnieuw opgelopen, tot ruim een half jaar. Dit terwijl de wettelijke termijn voor beantwoording 28 dagen is, met de mogelijkheid van verlenging (indien omvang of gecompliceerdheid van de informatie een verlenging rechtvaardigt) met 14 dagen. Provincies, waterschappen en gemeenten lieten zien dat een snellere behandeling wel mogelijk is.
Belangrijke punten uit het rapport in het kort:
Het ministerie van Financiën dat de afgelopen jaren de traagste was, heeft extra energie gezet op het sneller afhandelen van Woo-verzoeken en laat nu een eerste lichte daling zien (van gemiddeld 239 naar 216 dagen).
“Ondanks de verder opgelopen gemiddelde afhandeltermijn zien we ook lichtpuntjes. Als een bestuursorgaan extra aandacht geeft aan de Woo, zoals bij Amsterdam en Financiën, zien we een daling in de doorlooptijd.”
– Serv Wiemers, directeur Open State Foundation
Wij hebben Schildpaddensoep in de Tweede Kamer aan Kamerleden van zeven verschillende fracties gepresenteerd. De volgende kamerleden waren aanwezig: Michiel van Nispen (SP), Caroline van der Plas (BBB), Sander van Waveren (NSC), Wendy van Eijk (VVD), Glimina Chakor (GroenLinks-PvdA), Joost Sneller (D66) en André Flach (SGP).
Bron, ons platform dat openbare overheidsinformatie samenbrengt en doorzoekbaar maakt voor journalisten, heeft in het begin van 2025 een transformatie doorgemaakt. In februari werd de nieuwe versie geïntroduceerd met innovatieve tools die het gebruik makkelijker maken. Daarnaast heeft de database een update gekregen, waardoor bronnen die de overheidsinformatie publiceren nog completer op een plek staan.
Ook Bron Chat werd begin 2025 ontwikkeld en gelanceerd. Dit is de AI-tool van Bron, ontwikkeld door Open State Foundation in samenwerking met SVDJ Incubator. Tijdens onze interactieve avond over het democratiseren van onderzoek doen, genaamd Doet AI 't of Doet AI 't niet?, werd de rol van AI in de onderzoeksjournalistiek besproken. Hierbij waren de aanwezige journalisten en onderzoekers enthousiast over de mogelijkheden die Bron Chat biedt.
Tijdens de Investigative Journalism Exchange gaf Quinten een praatje over Bron. Dit is een evenement waar onderzoeksjournalisten en innovators ideeën uitwisselen over innovatie in het publieke belang. Tijdens TICTeC 2025, de wereldwijde top over pro-democratische technologie, gaven Quinten en Jan een presentatie over onze concrete aanpak om de Nederlandse overheid transparanter te maken. Hierbij bespraken zij Bron en andere projecten.
Na het vallen van het kabinet-Schoof op 3 juni gingen we weer aan de slag met Waar is mijn stemlokaal. Voor de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober ging de site vanaf half augustus weer live. Op WaarIsMijnStemlokaal.nl verzamelden we de (toegankelijkheids)gegevens van alle ~10.000 stembureaus in Nederland. Daardoor konden kiezers een stemlokaal vinden dat voor hen het meest handig was. De website werd meer dan 800.000 keer bezocht en er is een record behaald met 98% van de gemeenten die hun stembureaugegevens zelf aanleverden. En zoals altijd zijn alle gegevens vrij beschikbaar als Open Data, volgens een Open Standaard en is de software Open Source.
Op deze manier heeft Open State Foundation ook deze verkiezingen bij kunnen dragen aan toegankelijke informatie over de locatie en voorzieningen van stembureaus. Denk bij voorzieningen aan de toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke beperking, de aanwezigheid van een toegankelijke ov-halte of de aanwezigheid van een gebarentolk.
Zoals te lezen is bij ‘Open Lobby', hebben wij ons in 2025 hard ingezet voor een lobbyregister. Om zo’n lobbyregister concreet te maken en terechte en onterechte vragen te beantwoorden, hebben wij een model lobbyregister ontwikkeld. Gebaseerd op internationale best practices laten we concreet zien dat een lobbyregister inzicht kan geven in wie er bij bestuurders lobbyt en geen zware last voor ambtenaren of lobbyisten oplevert.
Wij hebben naast het model-lobbyregister dat wij hebben gepresenteerd aan minister Uitermark ook een demo-lobbyregister voor op gemeentelijk niveau ontworpen. Wij werkten samen met de gemeenten Amsterdam en Den Haag. Ook hadden wij contact met VNG en andere geïnteresseerde gemeenten, zoals Rotterdam en Eindhoven.
Het belangrijkste nieuws uit 2025 is dat na de technische, bestuurlijk en politieke hobbels nu ook de laatste juridische en organisatorische drempels zijn geslecht. Vanaf 2026 publiceren wij detaildata van de eerste decentrale organisaties, volledig, herbruikbaar en uiteraard gratis. Dit is slechts de start van nog een lange weg want veel decentrale organisaties vinden het nog lastig om hun financiën op dit detailniveau te openbaren. We zullen dan ook veel kopjes koffie moeten gaan drinken om het platform nu verder te gaan vullen met deze zeer waardevolle data.
Open Raadsinformatie is een zoekmachine waar raadsinformatie samen wordt gebracht. Het doel van Open Raadsinformatie is om besluitvorming binnen decentrale overheden transparanter te maken en een bijdrage te leveren aan lokale politiek.
In 2025 groeide de database van Open Raadsinformatie met 60%. Aan het einde van het jaar waren 5 miljoen besluiten van gemeenten, provincies en waterschappen compleet, doorzoekbaar en toegankelijk voor iedereen.
Op 28 januari 2025 debatteerde de Tweede Kamer over algoritmegebruik door de overheid, dat onvoldoende transparant is. Ons advies hierover was: “Als een algoritme niet inzichtelijk en uitlegbaar is, gebruik het dan niet.” Dit advies werd tijdens het debat met de vaste commissie Digitale Zaken en staatssecretaris Szabó (BZK/Digitale Zaken), staatssecretaris Van Oostenbruggen (Financiën) en staatssecretaris Struycken (Justitie en Veiligheid) aangehaald.
Meerdere Kamerleden uitten zich enthousiast over het 5-sterrenmodel voor transparante algoritmes dat Open State samen met The Green Land heeft gelanceerd. Dit model is ontwikkeld om overheidsorganisaties praktische handvatten te bieden voor algoritmetransparantie. Het model bestaat uit 5 categorieën met 1 tot 5 sterren. Deze sterren staan voor een bepaald niveau van inzichtelijkheid. Op volgorde van oninzichtelijk naar inzichtelijk zijn de categorieën: gepubliceerd, uitgelegd, gecontroleerd, testbaar en open.
Serv en Charlotte schreven een opinieartikel voor de Volkskrant over algoritmetransparantie.
Bij de Tweede Kamerverkiezingen maakten wij dit jaar naast Waar Is Mijn Stemlokaal ook de Transparantie Kieswijzer. Hiervoor hebben we alle verkiezingsprogramma’s van de partijen met zetels in de Tweede Kamer geanalyseerd. Daarbij hebben we ons gericht op de drie belangrijkste onderdelen van een open overheid:
Per thema beoordeelden we of een partij ervoor kiest om transparantie actief en concreet te versterken (groen), gedeeltelijk te verbeteren, maar niet concreet (orange), of juist te verzwakken vergeleken met hoe het nu gaat (rood).
De conclusie van de transparantiekieswijzer was dat er een duidelijke scheiding zit tussen de manier waarop partijen transparantie bekijken. Zo zijn er partijen die transparantie een warm hart toedragen: GL-PVDA, SP, Volt en NSC. Daarnaast zijn er partijen die op sommige terreinen een transparantere overheid willen, zoals D66, PvdD, DENK en ChristenUnie. Tot slot zijn er partijen die het thema geen aandacht geven, zoals FVD en PVV. Serv Wiemers schreef er een opinieartikel over in het AD.
De transparantiekieswijzer kleurde dit jaar roder dan in 2023. Toen vonden we geen partijen die kozen voor stappen terug op de overheid. Dit jaar waren er vijf partijen die dit wel doen.
Naast de transparantiekieswijzer hebben wij in 2025 ook een verkiezingsdebat georganiseerd, met als onderwerp: “Onze digitale samenleving”. Dit deden wij samen met Waag Futurelab, Amnesty International, PublicSpaces en SETUP. Onder leiding van Martijn de Greve hebben kandidaat-kamerleden Barbara Kathmann (GroenLinks-PvdA), Martijn Buijsse (VVD), Hemin Hawezy (CDA), Nathalie van Berkel (D66) en Joost van der Sluis (SP) met elkaar gedebatteerd over de macht van Big Tech, AI en algoritmes. Dit deden zij aan de hand van stellingen van het platform StemmenUitDeSamenleving.nl.
Begin 2025 werd het Woo-dashboard gelanceerd door de Directeur-generaal Digitalisering en Overheidsorganisatie, Eva Heijblom. Het dashboard geeft informatie per kwartaal over de afhandeling van Woo-verzoeken door de Rijksoverheid. Daarnaast werd de term ‘open overheid’ opgenomen in de nieuwe ambtseed voor rijksambtenaren. De ambtenaren zweren/beloven nu bij te dragen aan een open overheid.
In januari is Open State op bezoek geweest bij het ministerie van Financiën, dat berucht is om lange doorlooptijden voor Woo-verzoeken. Zij gaven aan achter de schermen een team te hebben dat bezig is met het invullen van de inspanningsverplichting van het ministerie en een voortrekkersrol te willen innemen op het gebied van actieve openbaarmaking. Daarnaast hebben we in februari deelgenomen aan een rondetafelgesprek over de uitvoering van de Woo. Bestuurlijke moed is nodig om transparantie echt door te voeren; dat was onze boodschap. De discussie benadrukte het belang van een open overheid voor een sterker functionerende democratie, naast dat het een wettelijke verplichting is.
In maart kwam het rapport Woo-bingo uit. Dit rapport is ons antwoord op de vele aannames over de Wet open overheid die als een soort bullshitbingo rond blijven zingen. Om de Woo in te perken worden verscheidene drogredenen aangedragen. Deze veelvoorkomende misverstanden over de Woo worden in het rapport van SPOON en Open State Foundation ontkracht. Marlinde Weener en Tim Staal (SPOON) presenteerden de Woo-bingo in juni op de Open Donderdag van het Nationaal Archief.
Op 27 mei vond in de Tweede Kamer het tweeminutendebat Wet open overheid plaats. Hier werd gestemd over moties rondom de Woo. Omdat de ingediende moties zorgen wekten bij Open State Foundation, andere transparantie-organisaties en de Nederlandse journalistiek, stuurden deze een brandbrief naar de Tweede Kamer. De meest verontrustende moties werden tijdens dit debat verworpen.
In een brief van de secretarissen-generaal aan informateur Sybrand van Haersma Buma in november leek er sterk op inperking van de Woo aangestuurd te worden. Hierop reageerden wij dat wij ook voor een versimpeling van de Woo zijn, maar dat dit geen inperking hoeft te betekenen. Procesverbetering is volgens ons een betere stap.
Ook CDA-voorman Henri Bontenbal sprak zich na Kamervragen van Laurens Dassen kritisch uit over de Woo. Hij noemde het zelfs een ‘doorn in het oog’. Tegelijkertijd gaf het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan voornemens te zijn de Woo te vereenvoudigen en begrenzen. De reden hiervoor zou zijn dat er volgens het ministerie binnen het huidige wettelijke kader geen ruimte meer zou zijn voor verdere verbetering.
Als reactie hierop stuurden wij samen met het Expertisecentrum voor Woo-verzoekers SPOON in december een position paper aan de formateur en Kamerleden. Hierin gaven wij aan welke aannames van het ministerie van Binnenlandse Zaken niet kloppen en welke effectieve oplossingen nu buiten beschouwing blijven. Zo stellen wij voor de Woo te depolitiseren, de parafenlijn te verkorten, sterker in te zetten op actieve openbaarmaking en het opzoeken van documenten bij informatiespecialisten te beleggen. Tot slot benadrukten wij dat de afweging niet uitsluitend financieel van aard mag zijn, maar ook de maatschappelijke waarde van openbaarheid en democratische controle moet meewegen.
In 2025 hebben wij hard gewerkt aan 1848.nl, de monitor voor politieke informatie. Er is door de developers veel technical debt weggewerkt. Ook hebben we sinds dit jaar een nieuwe server. Dit zorgt ervoor dat het platform nu stabieler en sneller is.
De Tweede Kamer nam in februari de motie-Flach aan. Deze motie roept op tot een strikte interpretatie van het begrip ‘legitiem belang’ bij de toegang tot het UBO-register. Dit zou de toegang tot het register voor journalisten ernstig bemoeilijken, met negatieve gevolgen voor onderzoeksjournalistiek en persvrijheid. Bij het Eerste Kamerdebat over het UBO-register van 4 maart heeft Open State in een brief aandacht gevraagd voor de gevolgen van deze strikte interpretatie. Dit was in samenwerking met de Nederlandse Vereniging van Journalisten, de Vereniging van Onderzoeksjournalisten en NDP Nieuwsmedia.
Begin 2025 werd het rapport van de onderzoekscommissie wapeninzet Hawija aangeboden aan de minister van Defensie. Hieruit bleek dat de Kamer onjuist geïnformeerd was over de wapeninzet en burgerslachtoffers tijdens Operation Inherent Resolve (OIR). Het onderzoek duurde vier jaar. Dat dit zo lang duurde, kwam doordat de informatie niet goed was opgeslagen, niet goed doorzoekbaar was en door de gesloten houding van Defensie.
Tim sprak met NOS en Nieuwsuur (het item begint op minuut 20) over het onderzoek en de cultuur rondom openheid en transparantie bij Defensie. Vaak wordt nationale veiligheid als reden gegeven voor geslotenheid bij Defensie. Dit argument gaat niet altijd op. Er is zeker ruimte voor meer openheid. Tim geeft in de aflevering van Nieuwsuur aan dat de houding bij Defensie nu te voorzichtig is.
Op 2 oktober vond de eerste editie van de Democracy Accelerator plaats: een ideathon waar ontwerpers, programmeurs, beleidsmakers, journalisten, community builders en studenten werken aan vernieuwende en haalbare oplossingen voor een toegankelijke en transparante democratie. De Democracy Accelerator werd georganiseerd door Open State Foundation en Social Technology Lab.
Inspiratie voor ideeën werd gevoed door o.a. presentaties van de Kiesraad en Z-ventures over verkiezingen, digitale innovatie en het ontwikkelen van impactvolle tools. Aan het eind van de dag pitchten de teams hun ideeën aan een jury bestaande uit Mieke van Heesewijk (SIDN) en Sennay Ghebreab (hoogleraar Socially Intelligent AI, UvA).
De democratisch gekozen winnaar was "Quote of Context", ontwikkeld door Maik Larooij, Arjan Haring, Karel Geraedts en Eva Barneveld. Hun tool helpt burgers politieke quotes terug te vinden in hun oorspronkelijke context om zo een vollediger beeld van publieke uitspraken te bieden. Het winnende team ontvangt begeleiding van Open State Foundation en Social Technology Lab om het idee verder te ontwikkelen.
'Als de overheid een besluit neemt dat ondersteund is met AI, kan je dan nog uitleggen hoe dat besluit tot stand is gekomen? En als dat kan, voldoet de technologie en de ontwikkeling ervan dan wel aan onze ethische standaarden?'
AI kan een krachtig hulpmiddel zijn voor democratische controle, mits we het op de juiste manier inzetten. Zonder openheid van techniek, model en trainingsdata kunnen bovenstaande vragen echter niet beantwoord worden en is er geen sprake van 'juiste inzet'. We verwachten bij Open State dat GPT-NL de benodigde transparantie wel gaat leveren en zo de oplossing kan bieden voor verantwoorde inzet van AI door de overheid. Wij hebben daarom dit jaar meegewerkt aan de ontwikkeling van GPT-NL door open data te verzamelen voor de fundamentele training van dit Nederlandse taalmodel. Hierbij merkten we wederom hoe noodzakelijk ons werk is. 'Een groot deel van de benodigde data is technisch gezien openbaar, maar dat betekent nog niet dat je het zomaar in één keer kunt gebruiken.'
En natuurlijk
aan iedereen met wie we in 2025 hebben samengewerkt. Speciaal aan onze donateurs, vrijwilligers, fondsen, nieuwsbrieflezers en gebruikers van onze tools.
Onze financiering kwam in 2025 van:
| Financiers | Bedrag (€) |
|---|---|
| Fondsen | |
| Adessium | 135.000,00 |
| St. Democratie en Media | 28.500,00 |
| Gieskes-Strijbis Fonds | 17.297,00 |
| Stichting Goeie Grutten | 20.000,00 |
| Donateurs | |
| Donaties | 4.137,41 |
| Fastned B.V. | 1.000,00 |
| Mollie BV SMS-credits | 107,93 |
| Subsidies | |
| Ministerie van Binnenlandse Zaken | 103.410,00 |
| Opdrachten | |
| Gemeente Amsterdam | 10.500,00 |
| Gemeente Den Haag | 18.500,00 |
| 1848 B.V. | 48.425,00 |
| Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) | 12.261,76 |
| Ministerie van Financiën | 1.000,00 |
| Instituut Maatschappelijke Innovatie | 19.859,05 |
| Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) | 57.438,02 |
| ICTU | 10.000,00 |
| Logius/Forum Standaardisatie | 18.260,00 |
| Argu B.V. | 19.277,11 |
| RIVM | 9.000,00 |
| Stichting RPO | 1.162,00 |
| Christelijke Hogeschool Ede | 180,00 |
| Stichting SETUP | 9.160,00 |
| Social Technology Lab | 4.500,00 |
| TNO | 31.625,00 |
| The Hague Academy for Local Governance | 1.100,00 |
| Linksmith | 2.733,00 |
| Vereniging van Rekenkamers | 4.250,00 |
| Bureau Burgerberaad | 7.250,00 |
| Expertisecentrum Spoon | 5.000,00 |
| Omroepvereniging BNNVARA | 264,00 |
| ChristenUnie Nunspeet | 450,00 |
| Provincie Gelderland | 546,00 |
| Tilburg University | 15.000,00 |
| Gemeente Gemert-Bakel | 3.000,00 |
| Oxfam Novib | 6.142,00 |
| MAD emergent art center | 350,00 |
| Totaal | 626.685,28 |
Lees ook het financieel verslag 2025, het beleidsplan 2021-2025 of de documenten van andere jaren.
Dank voor het lezen! Om ook in 2026 succesvol te kunnen zijn hebben we meer donateurs nodig. Help jij ons met een maandelijkse of eenmalige gift? We waarderen je steun enorm en zetten deze vol in voor een digitaal transparanter Nederland! We staan ook open voor bedrijfsdonateurs.
Doneer aan Open State Foundation
Deel ons jaarverslag met iemand die Open State Foundation nog niet kent!
🗞️ Meld je aan voor onze maandelijkse nieuwsbrief.
Thanks to our UK-based digital transparency friends @ mySociety for the code of this website.
Toot
